Open finance, waar geeft de overheid zijn geld aan uit?

Een belangrijke vorm van transparantie die kan worden geboden door de overheid is financiële transparantie. Waaraan is de overheid van plan geld uit te geven (begroting) en waar is het geld feitelijk aan uitgegeven (spending).

Er zijn een aantal manieren waarop de overheid controle voert over zijn financiën. Voor een deel ligt deze controle verantwoordelijkheid bij het openbaar bestuur, maar de maatschappij kan hier ook een belangrijke bijdrage aan leveren.

Financiële transparantie is al gewoon aan het worden in onder andere Engeland en Amerika, maar ook in opkomende economieën met prille democratieën als Brazilië wordt hard gewerkt aan deze vorm van transparantie.

Kansen

Financiële transparantie biedt ook kansen voor de maatschappij, op basis van de gemeente begroting wordt de uitvoering van beleid inzichtelijk en kunnen burgers voorstellen doen of meebeslissen over alternatieven. Of op basis van de feitelijke uitgaven kunnen ondernemers slimmere voorstellen doen.

Het openen van financiële data kan ook vragen opleveren, waarom is er geld uitgegeven aan activiteiten die niet passen bij de uitvoering van een overheidstaak of hoe is een begroting tot stand gekomen op basis van een besluit van de gemeenteraad? Het huishoudboekje van de overheid kan dus ook vragen oproepen.

Bestuurlijk

De eerste gemeenten hebben stappen gezet, Amsterdam stadsdeel centrum heeft als een van de eerste gemeenten financiële data beschikbaar gesteld op basis waarvan visualisaties zijn gemaakt, en in Stadsdeel-Oost in Amsterdam is er door bewoners een begroting voor de buurt opgesteld. En de gemeente Enschede heeft op basis van een WOB verzoek zijn financiële data beschikbaar gesteld. De gemeente Groningen heeft de begroting openbaar gemaakt, en ook een visualisatie daarvan beschikbaar gesteld. Ook binnen de rijksoverheid wordt gewerkt aan het vrijgeven van financiële data, het grote aantal WOB verzoeken naar financiële overheidsgegevens kan fors minder worden door de gevraagde data proactief beschikbaar te gaan stellen.

Voor de gemeenten zijn er drie belangrijke bestuurlijke voorwaarden. De gemeenten willen pas beginnen aan het openbaar maken van financiële data als er een behoefte is vanuit de maatschappij. Ten tweede willen de gemeenten een open data beleid hebben. De gemeenten willen ook inzichtelijk krijgen hoe om te gaan met privacy en marktverstoringen door open finance.

Organisatorisch

De gemeenten hebben als organisatorische voorwaarde dat de bedrijfsvoeringsvraagstukken zoals continuïteit en toegankelijkheid zijn opgelost voordat ze beginnen met het openen van financiële data.

De gemeenten wil graag weten wat de medewerkers vinden van open finance en of de openheid gevolgen heeft voor de sfeer in de organisatie.

Als we kijken naar de beschikbaar te stellen data is er al beginnende ervaring met het openen van financiële data bij gemeenten in de vorm van IV3 (informatie voor derden). Een uitwisselingsformaat wat is opgesteld door het CBS voor het verzamelen van data voor statistische doeleinden. Deze data is door gemeente Amsterdam al beschikbaar gesteld en door de gemeente Enschede op basis van WOB verzoek.

Effecten

Bestuurlijk

Er kan geconcludeerd worden dat er veel bestuurlijke effecten zijn. Zo kunnen gemeenten beter afgewogen keuzes maken door de burgerparticipatie. Krijgen ze door de burgerparticipatie meer kennis over de behoefte van de burger. En wordt het sociaal domein vergroot door open finance. Daarnaast zijn co-creatie (ondernemers en overheid samen investeren) en buurtbudget (buurt bepaalt wat er met budget gebeurt) nieuwe financieringsmogelijkheden die kunnen ontstaan door open finance.

Ambtelijk

Open finance zorgt voor vele effecten binnen de gemeenten. Door open finance gaat de gemeente anders communiceren richting haar burgers. Tevens zal de gemeenten buurtgerichter gaan werken. Als grootste effect zorgt open finance voor een efficiency binnen de gemeenten. Werk hoeft niet twee keer gedaan te worden en WOB verzoeken kunnen makkelijker afgehandeld worden.

Maatschappelijk

De gemeenten geven veel maatschappelijke effecten aan. Vooral de interactie/participatie van de burger met de gemeente is een effect dat door open finance zal ontstaan( zie bestuurlijke effecten). De burger krijgt meer begrip bewustwording over de kosten die de gemeente maakt.

Neem voor extra informatie over open finance contact op met Rob Steenks, projectmedewerker Open Data bij het kennis- en exploitatiecentrum officiële overheidspublicaties (KOOP).